Prof. Kossut: „Twój mózg już zaczął się starzeć”

Marta Ploch Marta Ploch

Najpierw się rozwijamy, a następnie zużywamy. Takie są prawa natury. Rozwój mózgu kończy się koło trzydziestki, a to oznacza, że w naszym organizmie dochodzi do wielu zmian, o których z prof. dr hab. Małgorzatą Kossut, neurobiolożką specjalizującą się w neuroplastyczności układu nerwowego oraz neuronalnych mechanizmach uczenia się i pamięci rozmawia Marta Dragan.

 

Co się zmienia w organizmie człowieka po trzydziestym roku życia?

Po trzydziestce zmienia się wydzielanie pewnych neuromodulatorów, na przykład noradrenaliny, ale to są jeszcze łagodne zmiany. Oczywiście starzeje się ciało. Doskonale wiemy, że koło pięćdziesiątki wygląda ono zupełnie inaczej, niż kilka lat wcześniej. Zachodzą zmiany hormonalne, klimakterium, człowiek zaczyna tyć, jest mniej sprawny, skład włókien mięśniowych zmienia się na wolniejsze. Zachodzą też zmiany w mózgu.

Jak wygląda proces starzenia się mózgu?

Rozwój mózgu kończy się około trzydziestki, a proces starzenia rozpędza się tak naprawdę ze dwadzieścia lat później. Jeśli chodzi o zmiany komórkowe, to zaczynają zanikać zmielinizowane aksony. Jest mniej połączeń pomiędzy neuronami, mniej włókien i mniej synaps. A połączenia to jest podstawa inteligencji, więc człowiek obserwuje pewien spadek sprawności umysłowej i intelektualnej. Zaczynają się łagodne zaburzenia pamięci, które potem przechodzą w większe.

Z jakimi jeszcze zmianami mamy do czynienia z upływem lat?

W procesie starzenia mózgu kora robi się cieńsza. Komory mózgu robią się większe, pogarsza się przepływ krwi przez mózg, co jest rzeczą absolutnie fundamentalną.  Mózg ma wysokie zapotrzebowanie energetyczne, i jeśli krew nie dopływa szerokim strumieniem, to nie jest zbyt ciekawie.

Jeśli chodzi o zmiany neurofizjologiczne to zdecydowanie trudniej jest pobudzić neurony. Jak się już je pobudzi, to one potem dłużej są w okresie refrakcji, kiedy są niepobudzalne. Zmieniają się różne wskaźniki biochemiczne, pogarsza się pamięć, zmniejsza liczba przedmiotów, które można zapamiętać. Ponadto pogarsza się uwaga i koncentracja oraz spada szybkość przetwarzania danych.

Jak te zmiany przekładają się na postrzeganie przez nas rzeczywistości?

Narządy służące do postrzegania rzeczywistości również ulegają zmianom. Mówiąc kolokwialnie, „schodzą na psy”. Słabszy wzrok, węch, słuch, a także dotyk, bo zanikają receptory dotykowe. Do tego gorsza równowaga i można byłoby jeszcze wiele wymieniać.

A co się nie zmienia z wiekiem?

Tak naprawdę niewiele jest takich funkcji, które są zachowane w całości. Przykładem takiej funkcji jest pamięć werbalna, czyli słownik, który został dobrze wyuczony i mimo upływu lat jest nadal na znakomitym poziomie. A także zdolność do podejmowania decyzji. Człowiek jest doświadczony, wiele widział i na tej podstawie lepiej mu podjąć decyzję. Na dyrektorów naczelnych wybierają na ogół ludzi po sześćdziesiątce, bo mają cenne doświadczenia i kontakty. Pamięć kontekstu nie zanika z wiekiem, także odnajdywanie prawidłowości, wzorca. Poza tym im lat przybywa, tym jest coraz gorzej z punktu widzenia neurologicznego (śmiech). Mózg się kurczy.

Z pewnością nie wszyscy starzejemy się równie szybko. Z czego wynika to różne tempo?

To już pytanie na Nagrodę Nobla (śmiech). A tak poważnie to trudne pytanie. W dużej mierze ludzie, którzy mają paskudny tryb życia – chorzy, biedni, żyjący w złych warunkach  – szybciej się starzeją i szybciej umierają. Ale mówiąc przekornie, jest to jedyny sposób, żeby uniknąć procesu starzenia.

Żyjemy coraz intensywniej, jesteśmy bez przerwy bombardowani nowymi komunikatami (zalew informacji, media społecznościowe). Jak taki styl życia wpływa na proces starzenia się?

Nie wydaje mi się, żeby na ten temat były jakieś wiarygodne badania. Generalnie nowe wyzwania robią mózgowi dobrze. Na proces starzenia się za to ogromny wpływ ma nasza waga.

Czasu nie możemy zatrzymać, ale czy możemy podyskutować z jego tempem?

Możemy zmniejszyć ciężar ciała o 30 proc., co być może dla niektórych osób brzmi gorzej niż śmierć.

profesor Małgorzata Kossut

profesor M. Kossut, fot. F. Vetulani, źródło: Wikimedia Commons

Małgorzata Kossut – polska neurobiolożka specjalizująca się w neuroplastyczności układu nerwowego oraz neuronalnych mechanizmach uczenia się i pamięci, profesor nauk przyrodniczych, kierownik Zakładu Neurobiologii Molekularnej i Komórkowej oraz Pracowni Neuroplastyczności Instytutu Biologii Doświadczalnej im. Marcelego Nenckiego PAN, członek Polskiej Akademii Nauk. Od 2009 roku kierownik Katedry Psychofizjologii Procesów Poznawczych Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej w Warszawie.

Marta Ploch

Marta Ploch

Studiowała neuropsychologię kliniczną na Wydziale Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. Wiedzę praktyczną zdobywała na Oddziale Neurochirurgii SPCSK Banacha i w Klinice Stresu Bojowego Wojskowego Instytutu Medycznego. Wolny czas spędza żałując, że nie ma wolnego czasu.

mężczyzna rysujący rakietę

Od pomysłu do efektu, czyli słowo o systematyczności

Doraźne, krótkoterminowe rozwiązania w naszym życiu niewątpliwie się przydają, i mogą być bardzo skuteczne. Ale dopiero długoterminowa „współpraca” z naszym organizmem pozwala zobaczyć pełen wachlarz dostępnych możliwości.

Marta Ploch Marta Ploch
trzy sloiczki suplementow na tle biurka

Zobacz, jak powstają suplementy Brain Society – krok po kroku

Zanim nasze suplementy trafią do Ciebie, muszą przejść długą drogę i zdać szereg egzaminów badających ich jakość i bezpieczeństwo. Jak […]

Marta Ploch Marta Ploch
Dariusz Parzelski – Certyfikowany Psycholog Sportu Polskiego Towarzystwa Psychologicznego i wykładowca Uniwersytetu SWPS

Zapracowałeś na sukces? Nie mów „udało mi się”

O tym, jak wygląda polskie, a jak zagraniczne podejście do sukcesu, o treningu mentalnym, którego potrzebuje i lekarz, i pokerzysta, oraz dlaczego przyjemność ma niewiele wspólnego z satysfakcją rozmawiamy z doktorem Dariuszem Parzelskim – Certyfikowanym Psychologiem Sportu Polskiego Towarzystwa Psychologicznego i wykładowcą Uniwersytetu SWPS.

Marta Ploch Marta Ploch